Dược liệu Dây thìa canh

Dây thìa canh chữa bệnh tiểu đường – bài thuốc dân gian, ít người biết tới

Dây thìa canh là gì?

Dây thìa canh là một loại thảo dược được sử dụng để hỗ trợ điều trị các triệu chứng bệnh tiểu đường và một số bệnh lý khác có nguồn gốc từ các khu rừng nhiệt đới của Ấn Độ, Châu Phi và Úc.

Dây thìa canh đã được sử dụng trong nền y học cổ truyền Ayurveda của Ấn Độ từ hơn 2000 năm nay để chữa bệnh ”nước tiểu ngọt như mật”. Dây thìa canh trong tiếng Hindi gọi là Gurmar, có nghĩa là ”kẻ hủy diệt đường”, được trồng nhiều nhất ở thung lũng Patalcot. Sau đó, loài cây này được ghi vào dược điển Ấn Độ là loại cây có khả năng chữa bệnh ”nước tiểu ngọt như mật” mà ngày nay khoa học gọi là bệnh đái tháo đường.

Tác dụng và khả năng chữa bệnh tiểu đường của Dây thì canh

Mô tả

 Dây thìa canh tên khoa học là Gymnema sylvestre. Là một loại thảo dược thân thảo dạng dây leo, cao khoảng 6 – 10m, có nhựa mủ màu trắng. Thân có lỗ bì thưa ở bên trong, đường kính dài khoảng 3mm và được chia thành các lóng dài khoảng 8 – 12cm.

Lá có chiều dài khoảng 6 – 7cm, rộng khoảng 2,5 – 5cm, phiến hình bầu dục, dạng trứng ngược. Trên đầu lá nhọn, có mũi, mặt dưới có các gân phụ. Những gân phụ này có số lượng khoảng 4 – 6 cặp, cuống dài 5 – 8mm. Nếu ở dạng khô, lá sẽ bị nhăn lại.

Hoa của loại thảo dược này có màu vàng, nhỏ. Mỗi bông cao khoảng 8mm, rộng khoảng 12 – 15mm, mọc thành xim dạng tán ở nách lá. Đài hoa có lông mịn và rìa lông, tràng không có lông ở mặt ngoài, mỗi tràng phụ có 5 răng. Quả đại, rộng ở nửa phía dưới, có độ dài khoảng 5,5cm. Hạt dẹp, lông mào dài chừng 3cm.

Thành phần

Dây thìa canh chứa acid gymnemic (GS4) – đây là hoạt chất quan trọng nhất, thuộc nhóm saponin triterpenoid. Dịch chiết cây cũng cho thấy có thành phần alkaloids.

Ngoài ra, cây còn chứa các thành phần khác như  peptide Gumarin, flavone, anthraquinone, hentri-acontane, pentatriacontane, α và β- chlorophylls, phytin, resins, d-quercitol, acid tartaric, acid formic, acid butyric, lupeol,…

Tác dụng dược lí theo y học hiện đại

dây thìa canh

 Tác dụng với bệnh tiểu đường

 Kích thích sản xuất và tăng hoạt lực hormone điều hòa đường huyết Insulin: Trong dịch chiết dây thìa canh chứa hàm lượng lớn hoạt chất GS4 ( hoạt chất có hoạt tính sinh học chính) có tác dụng kích thích tế bào Beta đảo tủy sản sinh insulin đồng thời giúp tăng hoạt lực của insulin. Từ đó, giúp điều hòa và hạ glucose trong máu.

Ức chế hấp thu đường tại ruột: Bên cạnh đó, Hoạt chất GS4 ( bao gồm tổ hợp nhiều acid gymnemic có cấu trúc tương tự các phân tử đường) có tác dụng ức chế quá trình hấp thụ đường tại đường ruột bằng cơ chế sau: Các acid gymnemic trong dây thìa canh sẽ cạnh tranh với phân tử đường và gắn vào các thụ thể ( Receptor) tại ruột. Từ đó, ngăn chặn không cho đường từ ruột vào trong máu. Đồng thời, hoạt chất GS4 còn ức chế quá trình gan tân tạo glucose vào trong máu, kích thích sự hoạt động của các enzym có nhiệm vụ tiêu thụ, sử dụng đường tại các mô cơ. Vì thế mà nó có tác dụng hạ đường huyết và hỗ trợ điều trị tiểu đường.

Giảm cảm giác thèm đường: Acid gymnemic trong dây thìa canh sẽ ức chế , ngăn chặn và ức chế các thụ thể đường trên vị giác làm giảm khả năng nếm vị ngọt. Từ đó, giúp người bệnh tiểu đường giảm cảm giác thèm ngọt.

Các nghiên cứu công bố:

  • Tại Việt Nam, theo nghiên cứu của PGS.TS Trần Văn Ơn (Trường Đại học Dược Hà Nội), Dây thìa canh có tác dụng tốt trong điều trị bệnh tiểu đường vì khi người bệnh uống vào các hoạt chất trong cây sẽ tác động vào cả 4 quá trình: làm giảm quá trình hấp thu đường ở ruột; tăng sản xuất và hoạt tính insulin; tăng men sử dụng đường ở mô, cơ đồng thời tăng bài tiết cholesterol qua đường phân; giảm cholesterol và triglycerid trong máu, hạ LDL-c, giảm lipid trong máu và trong gan, nhờ đó vừa giúp hạ đường huyết vừa ổn định đường huyết, ngăn ngừa hiệu quả những biến chứng của bệnh tiểu đường.
  • Theo một số kết quả nghiên cứu được công bố vào tháng 11/2008 trên tạp chí Dược học – Bộ Y tế số 391 cho biết, dây thìa canh ở nước ta có tác dụng giúp hạ đường huyết. Không những thế, nghiên cứu của khoa Dược, Viện Khoa học Y khoa Hind – Mau – Ataria – Sitapur – Uttar Pradesh – Ấn Độ và giáo sư của Khoa Dược – Đại học Y King George – Lucknow – Uttar Pradesh – Ấn Độ cũng chứng minh, thành phần chứa trong thảo mộc tự nhiên này có công dụng hạ đường huyết.
  • Trên tạp chí khoa học quốc tế uy tín hàng đầu châu Âu Phytochemistry (Hiệp hội Thực vật hóa học châu Âu và Hiệp hội Thực vật hóa học Bắc Mỹ) đã công bố kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học Việt Nam và Hàn Quốc về thành phần hóa học và tác dụng sinh học của Dây thìa canh Việt Nam. Kết quả nghiên cứu đã gây ấn tượng mạnh khi lần đầu tiên phân lập được 9 hoạt chất saponin (có tên là gymnemosides ND1-ND9) có tác dụng giúp hạ đường huyết. Đồng thời, các nhà khoa học đã xác định được thời điểm những hoạt chất này được tích lũy hàm lượng cao nhất để thu hái là vào tháng 5 và 10. Đây được coi là một phát hiện quan trọng, giúp xác định được hoạt chất thực sự có tác dụng hạ đường huyết từ Dây thìa canh để phục vụ cho việc sản xuất thuốc điều trị bệnh tiểu đường.
  • Nghiên cứu trên 22 bệnh nhân đái tháo đường type 2 tại Cục Hóa Sinh, Viện Y tế Khoa học cơ bản Madras, Ấn Độ cho sử dụng 400mg hoạt chất Dây thìa canh/ngày, kết hợp thuốc tiểu đường nhóm sulfonylurea trong 8 – 20 tháng. Kết quả: Bệnh nhân có sử dụng hoạt chất từ dây thìa canh, đường huyết lúc đói giảm trung bình 3mmol/l, các tế bào beta được phục hồi và 100% bệnh nhân có thể giảm thuốc uống trị tiểu đường, 24% có thể ngừng sulfonylurea, chất béo trong máu cũng giảm đáng kể

Tác dụng giảm Lipid máu, giảm nguy cơ mắc bệnh lý tim mạch

Dây thìa canh làm giảm mức cholesterol toàn phần, triglycerid, LDL – cholesterol xấu và tăng mức HDL – cholesterol tốt. Trong các nghiên cứu lâm sàng đã chứng minh rằng dây thìa canh có khả năng làm giảm lipid do sự hiện diện của các thành phần có tác dụng chống oxy hóa, tương đương với vitamin E nên cũng góp phần làm giảm tác hại của các gốc tự do như flavonoid, saponin, tannin, …

Nghiên cứu “The saponin-rich fraction of a Gymnema sylvestre R. Br. aqueous leaf extract reduces cafeteria and high-fat diet-induced obesity” của Reddy RM et al vào năm 2012 cho kết quả: Chiết xuất lá Dây thìa canh giàu saponin liều uống 100 mg/kg trọng lượng cơ thể, được sử dụng 1 lần/ngày trong nhóm điều trị có tác dụng giảm đáng kể lượng thực phẩm tiêu thụ, trọng lượng cơ thể, trọng lượng cơ quan nội tạng và cải thiện mức độ lipid (giảm triglyceride, cholesterol toàn phần, lipoprotein tỷ trọng thấp, lipoprotein tỷ trọng rất thấp, chỉ số xơ vữa và tăng mức độ lipoprotein tỷ trọng cao).

Chống viêm

Các nghiên cứu lâm sàng trên thế giới đã chứng minh lượng đường trong máu tăng cao sẽ làm tăng nguy cơ viêm ở người bệnh tiểu đường. Các hoạt chất trong dây thìa canh như Acid gymnemic, tanin, saponin, flavonoid… có tác dụng hạ đường huyết trong máu đồng thời có tác dụng chống viêm, kháng khuẩn giúp ngăn ngừa các biến chứng do bệnh lý tiểu đường gây ra.

Công dụng – Cách dùng

Công dụng

Dây thìa canh có tác dụng làm giảm đường huyết, giảm nồng độ LDL-cholesterol, triglyceride trong máu, ngăn ngừa xơ vữa mạch máu, giảm huyết áp ở bệnh nhân có cao huyết áp.

Lá cũng dùng làm thuốc dễ tiêu hoá, còn dùng tán thành bột để chống độc, ở Ấn Độ, người ta dùng đắp lên vết cắn và dùng sắc uống trong để trị rắn độc cắn.

Ở Trung Quốc, người ta dùng cả cây bỏ rễ và quả làm thuốc trị phong thấp tê bại, viêm mạch máu, rắn độc cắn, trĩ và các vết thương do dao, đạn; còn dùng diệt chấy rận.

Liều dùng

4g – 10g dứơi dạng thuốc sắc.

Bài thuốc dân gian

BÀI THUỐC: Chữa bệnh tiểu đường

  • Nguyên liệu: Dây thìa canh khô 50g, 1 ấm đun nước, 1 bình giữ nhiệt
  • Chế biến: Đem thìa canh đi rửa sạch rồi cho vào ấm, thêm 1,5 lít nước, đun sôi. Sau khi đun sôi nên duy trì lửa nhỏ 15 phút hoặc hơn cho đến khi thấy nước cạn còn một nửa thì tắt bếp, lọc lấy nước và sử dụng.
  • Cách dùng: Để hạ dường huyết và hạn chế kích ứng dạ dày bệnh nhân nên uống thuốc sắc từ Dây thìa canh sau ăn.